Carry van Bruggen – actueler dan ooit

Carry van Bruggen

In 1932 stierf de auteur Carry van Bruggen (1881-1932) in Laren, het was haar woonplaats. Een bijzondere vrouw, zie hieronder. Haar graf is er te vinden op de begraafplaats. Ilona van Hilst is de hertaler van Eva, het werk van Carry van Bruggen uit 1927. Eva verscheen in 1927 maar is actueler dan ooit. Het is een semi-autobiografische roman over denken versus voelen, over het verlangen om erbij te horen en tegelijk anders te zijn. Over vrouw-zijn, mens-zijn, isolement en onbegrip. Klassiekers zijn soms lastig te lezen. Ilona heeft Eva daarom op verzoek van Uitgeverij September in een gloednieuw jasje gestoken, zodat het ook geschikt is voor docenten en scholieren (de leeslijst) en herontdekt kan worden, ook door andere liefhebbers van klassiekers.

In Laren is Carry van Bruggen geen onbekende schrijfster. Jaarlijks organiseert de Bibliotheek Gooi+ met Ineke Hilhorst de Carry van Bruggen lezing,  de Historische Kring Laren heeft veel informatie en Teun Koetsier geeft af en toe nog aandacht aan deze auteur. Ilona is in december langsgegaan bij het monument/kunstwerk van Carry van Bruggen in haar voormalige woonplaats Zaandam, omdat zij zicht als schrijver verbonden voelt met haar – haar graf in Laren wil zij ook bezoeken. Voor iedereen in Laren en omstreken die benieuwd is naar Van Bruggens werk, of auteur herontdekken wil herontdekken is er nu deze prettig leesbare editie van Eva. De roman verschijnt op 27 januari 2026 bij Uitgeverij September.

Eva valt in de stroming 1910-1940: Modernisme.

Voor deze uitgave is de tekst opnieuw hertaald en bewerkt met als doel de leesbaarheid voor hedendaagse lezers te vergroten, zonder afbreuk te doen aan de literaire kracht en eigenheid van het origineel. Iedere alinea, iedere zin, ieder woord, leesteken, spatie, witregel, metafoor… alles heeft Ilona onder de loep genomen. Met deze editie wil zij een belangrijk werk uit ons literaire erfgoed opnieuw toegankelijk maken voor komende generaties.

September Classics

September Classics maakt klassieke werken uit de wereldliteratuur weer toegankelijk voor de lezers van nu. Dit betekent dat de oorspronkelijke tekst soms ingrijpend is bewerkt om de leesbaarheid te bevorderen.

Uitgever Andy Arnts zegt: ‘We moeten onze goede schrijvers levend houden.’ Hij startte eind 2025 deze nieuwe reeks: September Classics (hierin is Eva van Carry van Bruggen nummer 2 en verschijnt 27 januari; nummer 1 is van Suze la Chapelle-Roobol en de twee volgende hertalingen in 2026 zijn van Alphonse Allais en Augusta de Wit).

Over de roman ‘EVA’

Eva is een vrouw die haar plek in de wereld zoekt. Een wereld van taboes, ontucht en schaamte. In een tijd waarin vrouwen geacht worden zich te schikken, durft Eva te twijfelen, te verlangen en te denken. Ze groeit op in een joods orthodox gezin, breekt uit, ontdekt het socialisme, trouwt, scheidt en worstelt met haar seksualiteit en identiteit.

Via een poëtische gedachtestroom, een innerlijke dialoog vol filosofische reflectie, voert ze de lezer mee naar alles wat haar bezighoudt. Ze wil begrijpen, doorgronden en doorleven, ook al wordt dat voor vrouwen van haar tijd als ‘ongepast’ beschouwd. Zo fantaseert ze over een vrouwelijke collega en over een minderjarige mannelijke leerling. Terwijl ze haar verlangens onderdrukt en zichzelf voortdurend beoordeelt en corrigeert, stijgt de spanning met haar kritische omgeving.

De roman Eva is een indringend en eerlijk portret van een vrouw die haar eigen weg probeert te vinden in een tijd waarin vrouwelijke zelfstandigheid en zelfbeschikking nog nauwelijks maatschappelijk geaccepteerd zijn. De roman raakt aan thema’s als emancipatie, verlangen, seksualiteit, progressief denken, en het isolement en onbegrip die daaruit voortvloeien.

Over Carry van Bruggen

Carry van Bruggen werd op 1 januari 1881 geboren te Kloosterveen (gem. Smilde), in een joods gezin dat uiteindelijk 16 kinderen zou tellen. Haar broer was de bekende schrijver Jacob Israël de Haan. In 1885 vertrok de familie naar Zaandam. Carry ging daar naar de ULO-school en volgde een opleiding tot onderwijzeres. In 1900 vestigde ze zich in Amsterdam en was tot 1904 in het onderwijs.  Ze trouwde met letterkundige Cees van Bruggen, kreeg twee kinderen en ze verhuisden naar Sumatra, wat een desillusie werd. Het gezin keerde in 1907 terug naar Nederland. In 1914 scheidde ze van haar man, ze woonde toen al zelfstandig in Laren. Van Bruggen leed jarenlang aan depressies. Op 16 november 1932 stierf ze aan een vermoedelijke overdoses slaapmiddelen in haar laatste woonplaats Laren, waar ook haar graf ligt.

Carry van Bruggen geldt als een van de meest vernieuwende Nederlandse auteurs van het interbellum. In Eva bereikt haar literaire en filosofische zoektocht een hoogtepunt. Via een poëtische innerlijke monoloog onderzoekt zij thema’s als individualiteit, morele autonomie, denken versus voelen en de positie van de mens in een veranderende wereld.

Van Bruggen groeide op in een streng joods orthodox milieu en wist in haar werk de spanningen tussen traditie, geloof en individuele vrijheid op uitzonderlijke wijze te verwoorden. Eva speelt zich deels af binnen het joodse milieu van het interbellum en raakt aan thema’s als joodse identiteit, assimilatie, zelfonderzoek en innerlijke verscheurdheid in een veranderende samenleving.

Nog steeds actueel

Wat Ilona tijdens het werken aan de tekst telkens weer trof, is hoe actueel Van Bruggens observaties bijna 100 jaar na de eerste druk nog zijn. En hoe herkenbaar haar vragen nog altijd zijn. Haar literaire verkenning van vrouw-zijn en innerlijke vrijheid maakt Eva tot een vroeg, maar nog altijd relevant geluid binnen de geschiedenis van de feministische literatuur.